Van Poesjkin tot Poetin en snel terug

On Wednesday 12 March 2025, Aleksandr Skorobogatov, the Belgian writer of Belarussian origin and Russian expression, was awarded an honorary medal from my university by Professor Luc Sels, our rector.

On this occasion, I had the pleasure to deliver a laudation on Skorobogatov’s works of fiction, followed by a laudation by Professor Martin Kolrausch, who focused on his merits as a columnist. The whole ceremony was in Dutch, but the KU Leuven Forum on Central and Eastern Europe now has translated our speeches into English.

I began with a reference to Isaac Babel, who brilliantly thematized the struggle to become a writer.

---

Ladies and gentlemen, dear colleagues, students, but most of all:

Esteemed Aleksandr Skorobogatov,

“To be in Tiflis in spring, to be twenty years old, and not to be loved—that is a catastrophe. Such a catastrophe befell me.” Such are the opening words of the short story My First Fee. For clarity’s sake: not written by Skorobogatov, but by Isaac Babel, the Jewish-Russian writer from Odessa.

At first glance, these words seem to express the protagonist’s lack of love, as he shares a house with a newlywed couple. But if you read carefully, between the lines, you realize they speak of his irresistible urge to become a writer—and his frustration that he is not one. Not yet. But how the hell does one become a writer? Babel’s story teaches us that having good material in mind is not enough. It also has to come out—and for that, you need to master various techniques. You must know which words to choose, what information to give the reader, at what moment, and what to withhold. The art of transforming fabula into syuzhet is what separates a wannabe writer from a true writer. This art does not simply come to you; it must be acquired.

“To be in Tiflis in spring, to be twenty years old, and not to be loved—that is a catastrophe.” In Babel’s story, the narrator manages to overcome the catastrophe thanks to his perseverance, a great deal of courage, and his inventiveness. And most of all, thanks to his first reader—the one who inspires and motivates him. Because a writer without an audience is a Don Quixote.

Today, I want to paraphrase Babel’s opening line, his aphorism, and say: To be a Russian-speaking writer and to find yourself in exile—that is a catastrophe. Such a catastrophe befell Aleksandr Skorobogatov.

---

Not even twenty, while studying at the Theater Institute in Minsk, he felt the call to be a writer. In the suffocating context of Soviet censorship, that was easier said than done. A deep ideological chasm separated him from Soviet publishers, forcing him to write for the drawer—i.e. with no prospect of immediate publication.

In 1985, during the first year of perestroika, fate was on his side: he was admitted to Litinstitut, the prestigious Gorky Institute of Literature. After completing his studies, he worked as a journalist while continuing to write. In 1989, he broke through as a literary author with the publication of his story Palatch (The Executioner) in the renowned Soviet literary magazine Yunost. The story was so well received that the magazine asked him for another one.

The story Skorobogatov submitted was the phenomenal novella Sergeant Bertrand, about an Afghan War veteran who is loved by his wife, believes he loves her too, but falls prey to blind jealousy. The unreliable, deranged narrator is reminiscent of Gogol’s Diary of a Madman and many of Dostoevsky’s characters, who are engaged in an existential struggle with themselves and with the entire world. In the case of Skorobogatov, this struggle was so dark, that Soviet censors felt the need to impose modifications. But the young and proud writer refused to accept them. Against all odds, the story got published anyway. And it won the award for the best novel of the year 1991.

1991 was—as you know—the year the Soviet empire collapsed, ushering in the turbulent 1990s. For Russian-speaking writers, these years were a catastrophe, both economically and creatively. Censorship had been abolished, but dissidents had lost their raison d’être, and the book market was flooded with pulp fiction.

In 1992, Skorobogatov, together with his novella, ended up in the Dutch-speaking world. Ever since, he has been living and working in Antwerp.

A writer ending up in a country where he does not speak or write the language—that is, obviously, a catastrophe. Even without exile, there is a fundamental incompatibility between society and the artist. In exile, far from their readership and far from Russia—a place about which one can say many things, but not that it lacks inspiration—most Russian-speaking writers feel too miserable (or too comfortable) to write. Yet writing is their entire identity.

To take another job would be to abandon the calling. (A century ago, in Babel’s time, many Russian émigré writers became taxi drivers in Paris.)

One could, of course, switch languages. But not everyone was raised, as the nobleman Nabokov, “a perfectly normal trilingual child”.  

There is another solution—one we find particularly honorable. It is a solution of which Skorobogatov is a remarkable example: translation. Thanks to translation, on Belgian soil, Skorobogatov has not only managed to remain a Russian-speaking writer, but also to become a Belgian writer—one who weaves his Belgian experiences into his novels and speaks also to a Belgian audience.

On Belgian soil, Skorobogatov has written and published five new books, each of which is a testament to his unmistakable gift for storytelling.

In 1994, his novel Audiëntie bij de vorst (Audience with the Prince) was published. It sets primarily in Antwerp, but is populated by Russian characters—such as the criminal protagonist Nikita, who is morbidly obsessed with the boy Sanya.

His next novel, Earth Without Water, written between 1996 and 2001 in Moscow and Antwerp—and published in Dutch translation in 2002, under the title Aarde zonder water—carries a similarly thriller-like atmosphere: what begins as a romantic escapade spirals into an assassination and a murder.

In 2015, Skorobogatov published Portrait of an Unknown Girl, about two teenagers experiencing young love in the alcohol-drenched Belarusian Soviet Republic.

In 2017, Cocaine appeared—a novel true to its name, as it’s a trip. The narrator is an exhausted man who is sent by his wife to buy baby formula. From that moment, he hurtles forward like a whirlwind. And the reader rushes along, hypnotized, without even knowing why. Eventually, it turns out we are searching for his former sweetheart.

In 2020, Skorobogatov completely reinvented himself with The Raccoon (in Dutch: De wasbeer), a hefty novel composed of short chapters, chronicling the hilarious misadventures of a gentle raccoon, who seems to be a modern reincarnation of Akaky Akakievich, the main character of Gogol’s Overcoat. The creature embarks on an absurd odyssey and becomes the bravest version of itself.

---

The universe of these books, whether they are set predominantly in Russia or not, is thoroughly Russian, even if the Russian couleur locale is sometimes made into a caricature. In the novel Cocaine, for example, we encounter bearded men with bowl haircuts who drink tea from a samovar, and “chatter their teeth while biting into a yellowish sugar cone, half of which is wrapped in a piece of newspaper.” The narrator exclaims: “Never in my life have I seen muzhiks looking more Russian than them, not even on TV!”

Skorobogatov’s universe is often absurd—even chairs can burst into laughter. But above all, it is dark, bleak, and violent. This is not necessarily due to the Russian setting. In Earth Without Water, the protagonist flees, but emigration offers no solace. In the end, he concludes that everywhere you go, you have “the same underground world beneath your feet, with all the scum that inhabits it.” Addressing the reader, he asks: “Tell me, where is the guarantee that in America, Asia, Africa, Australia, Canada, and so on, the disgust will be any less nauseating than in Europe, which already sickens me, or in the utterly criminal Russia?”

The darkness of this universe is entirely linked to the author’s view of humanity. This earthly realm is populated by malevolent villains, possessed people, with twisted minds, and naïve fools or weaklings who fall into their traps and are shamelessly exploited. More than once, they pay for it with their lives.

Even love, the cornerstone of Skorobogatov’s literary universe, is dark. It is not rational. Sometimes it is paid for, sometimes it is for free. Sometimes it is homosexual, usually heterosexual—but above all, it is intensely sexual. It is the mortal enemy of monotony: love is passionate, illusory, jealousy-inducing, maddening, all-consuming, and often destructive—yet Skorobogatov’s characters cannot live without it. Not even when they are a raccoon.

Ladies and gentlemen, dear readers, I take this opportunity to warn you about Skorobogatov’s narrators, who are not any better than his most villainous characters. They are not to be trusted in the slightest. Yet we forgive them easily because they speak to us—figuratively and literally—playing tricks on our senses and intellect, blurring the boundary between fiction and metafiction. They create worlds for us, where, despite or perhaps because of the violence, we gladly linger—to purify ourselves, to rediscover traces of Russian literary classics, to listen to sharp philosophical reflections, or simply to enjoy delightful rambling—to which we are generously treated as well.

The novels mentioned above share another common trait: they have all been translated into Dutch by Rosemie (or Rose-Marie) Vermeulen, to whom Skorobogatov owes his voice as a Dutch-language prose writer.

What makes Skorobogatov’s authorship exceptional is that the publication of the Dutch translations of his books—in which he is closely involved—does not always follow the publication of the corresponding Russian originals, but sometimes precedes it. Some of his novels do not yet exist in book form in Russian. Not yet.

To the Russian writer Bulgakov, to whom Skorobogatov is sometimes compared, we owe the catchphrase “Рукописи не горят”. The saying is ambiguous: it means both “Manuscripts do not burn” and “Manuscripts are in no hurry”. Sometimes circumstances must change before a book finds its moment.

Besides Dutch and Russian, his work has been published in French, Italian, Greek, Spanish, Danish, Croatian, and Serbian. Recently, English was added to that list. More than three decades after the Russian publication of Sergeant Bertrand—at a time when countless traumatized war veterans are once again blending into Russian society—this novella has now been translated into English under the title Russian Gothic. Given the enthusiastic reception by English and American critics, this will surely not be his only English translation. In this sense, we are witnessing the birth of Skorobogatov, through translation, as an English-language author.

We also look forward to the novel that Skorobogatov recently completed, which will be published in September 2025 under the title Achter de donkere wouden (Beyond the Dark Forests), about his son, who in 2002 was kidnapped and murdered near Moscow.

---

Dear Aleksandr Skorobogatov,

At the Faculty of Arts, the study of cultures, languages, translation, and both ancient and contemporary history, is at the heart of our mission. Our research and teaching are rooted in our curiosity about our own culture and society, and other cultures and societies—including the Russian one. We seek to study them, to understand them, but also to experience them in depth. Your books help us with that, and they do so in an inimitably engaging way.

Your body of work has enriched not only Russian-language literature but also, to an equal extent, Dutch literature. For the way you transport your readers to Belarus, Russia, and places we never knew existed—and which, without your imagination, could not exist—we are deeply grateful. We also recognize your unique embodiment of the irreplaceable role that translation plays in the circulation of literature across cultural, national, and linguistic boundaries. For that reason, we wish to present you with an honorary medal today.

There’s more: despite the morbidity of your literary universe and the horrors of Russian domestic and foreign politics, you have not succumbed to cynicism, nor have you fallen into the trap of depoliticization. In Cocaine, the narrator states that a writer’s primary duty is to “be a nurse for society, striving with all one’s might to care for its mental health.” But to discuss the way you handle this, I will gladly hand over the floor to Martin Kolrausch, our professor of European political history.

---

Here you’ll find the English version of the laudation delivered by Professor Kolrausch.

Op 12 maart 2025 werd de Belgische en Russischtalige schrijver Aleksandr Skorobogatov, geboren in de Belarussische Sovjetrepubliek, op voordracht van de Faculteit Letteren door de rector van de KU Leuven, Luc Sels, een erepenning toegekend. Over zijn verdiensten als prozaïst sprak ik de onderstaande laudatio uit, die gevolgd werd door een laudatio van Martin Kolrausch, professor hedendaagse Europese geschiedenis, over zijn columns.

Dames en heren, dierbare collega’s, studenten, maar vooral:
geachte Aleksandr Skorobogatov,

‘In Tiflis wonen in de lente en twintig jaar oud zijn, dat is een ramp. Zo’n ramp overkwam mij.’ Dat zijn de eerste woorden van het korte verhaal ‘Mijn honorarium’. Voor alle duidelijkheid niet geschreven door Skorobogatov, maar wel door Isaak Babel, de Joods-Russische schrijver uit Odessa.

In eerste instantie lijken de woorden te gaan over het gebrek aan liefde dat het hoofdpersonage ervaart, terwijl hij een huis deelt met een pasgetrouwd stel. Maar als je goed leest, tussen de lijnen, blijkt het te gaan over zijn onweerstaanbare drang om schrijver te worden, en zijn frustratie dat hij er geen is. Nog geen is. Maar hoe word je in godsnaam schrijver? In het verhaal van Babel leren we dat het niet volstaat om goed materiaal in je kop te hebben zitten. Het moet er ook uitkomen, en daarvoor moet je allerlei technieken in de vingers krijgen. Je moet weten welke woorden te kiezen, welke informatie aan de lezer te geven, op welk moment, en welke achter te houden. Het is de kunst om van fabula suzjet te maken die een wannabe-schrijver onderscheidt van een schrijver. Die kunst komt je niet aanwaaien, maar moet je je eigen maken.

‘In Tiflis wonen in de lente, en twintig jaar oud zijn, dat is een ramp.’ In het verhaal van Babel slaagt de ik-persoon erin om de ramp waarmee het verhaal aanvangt te overwinnen. Dankzij volharding, een grote dosis lef en inventiviteit. En vooral dankzij zijn eerste lezeres, die hem inspireert en motiveert. Want een schrijver zonder publiek is een Don Quichot.

Vandaag wil ik die eerste zin van Babel, dat aforisme, parafraseren en zeggen: een Russischtalige schrijver zijn en in de emigratie belanden, dat is een ramp. Zo’n ramp overkwam Aleksandr Skorobogatov.

Toen hij nog geen twintig jaar oud was, en aan het theaterinstituut in Minsk studeerde, werd hij geroepen om schrijver te worden. In een context van de verstikkende Sovjetcensuur was dat makkelijker gezegd dan gedaan: er gaapte een diepe ideologische kloof tussen hem en de Sovjetuitgevers. Hij zag zich gedwongen te schrijven ‘voor de lade’, zonder oog op onmiddellijke publicatie.

In 1985, In het eerste jaar van de perestrojka, zat het mee: hij werd toegelaten tot het prestigieuze Litinstituut, ook bekend als het Gorki-Instituut voor literatuur. Na afronding van zijn studie tot literator, ging hij aan de slag als journalist. Tegelijkertijd bleef hij schrijven. In 1989 kon hij doorbreken als literair auteur met de publicatie van het verhaal ‘Палaч’, ‘De beul’, in het beroemde literaire Sovjettijdschrift Joenost. Het verhaal was zo populair, dat het tijdschrift hem vroeg om nóg een verhaal. Het verhaal dat Skorobogatov instuurde was de fenomenale novelle Sergeant Bertrant, over een veteraan van de Afghaanse oorlog die bemind wordt door zijn vrouw, zelf denkt van haar te houden, maar ten prooi valt aan blinde jaloezie.

De onbetrouwbare, geschifte verteller doet denken aan Dagboek van een gek van Gogol, en aan een heleboel personages van Dostojevski, die met zichzelf en met de wereld in een donker gevecht verwikkeld zijn. Zo donker, dat de Sovjetcensor ingrepen nodig vond, maar die werden door de jonge en trotse schrijver niet geaccepteerd. Wonder boven wonder werd het verhaal toch geplaatst. En het won de prijs voor de beste roman van het jaar 1991.

1991 was, zoals u weet, het jaar waarin het Sovjetimperium implodeerde, waarna de wilde jaren negentig aanbraken. Voor Russischtalige schrijvers kwamen deze jaren neer op een ramp, zowel in economisch als in creatief opzicht: de censuur was dan wel afgeschaft, maar de dissidenten waren hun bestaansreden kwijt en de boekenmarkt werd overspoeld door pulp.

In 1992 kwam Skorobogatov, tezamen met zijn novelle, in het Nederlandse taalgebied terecht. Sindsdien woont en werkt hij in Antwerpen.

Een schrijver die terechtkomt in een land waarvan hij de taal niet spreekt of schrijft, dat is uiteraard een ramp. Ook zonder emigratie is er een fundamentele incompatibiliteit tussen maatschappij en kunstenaar. In de emigratie, ver van hun leespubliek en ver van Rusland – waarover je van alles kan zeggen, maar niet dat het niet inspireert – voelen weinig Russischtalige schrijvers zich lekker (of ellendig) genoeg om te kunnen schrijven, terwijl hun schrijverschap hun hele identiteit uitmaakt.

Een andere job zoeken zou verzaken zijn aan de roeping (een eeuw geleden, in de tijd van Babel, werden heel wat Russische literatoren taxichauffeur in Parijs).

Je kan natuurlijk ook van taal veranderen. Maar niet iedereen is Nabokov, die als aristocraat drietalig was opgevoed.

Er is nog een andere oplossing – een heel nobele, als je het ons vraagt – een oplossing waarvan Skorobogatov een bijzondere incarnatie is: vertaling. Dankzij vertaling is Skorobogatov erin geslaagd om op Belgische bodem niet alleen een Russischtalige schrijver te blijven, maar daarbovenop uit te groeien tot Belgisch schrijver (die zijn Belgische ervaringen in zijn romans verwerkt en zich ook tot een Belgisch publiek richt).

Op Belgische bodem schreef en publiceerde Skorobogatov vijf nieuwe boeken, die stuk voor stuk getuigen van zijn onmiskenbaar verteltalent.

In 1994 verscheen de roman Audiëntie bij de vorst, die zich hoofdzakelijk in Antwerpen afspeelt, maar bevolkt wordt door Russische personages, waaronder de criminele hoofdpersoon Nikita, die ziekelijk geobsedeerd is door de jongen Sanja.

Zijn volgende roman, Aarde zonder water, geschreven in Moskou en Antwerpen tussen 1996 en 2001, baadt in een gelijkaardige thrillerachtige sfeer: wat een romantisch avontuurtje moest worden ontaardt in een aanslag en een moord.

In 2015 publiceert Skorobogatov Portret van een onbekend meisje, over twee tieners die hun kalverliefde beleven in de door alcohol bedwelmde Belarussische Sovjetrepubliek.

In 2017 verschijnt Cocaïne, die zijn titel eer aan doet: het is een trip. De verteller is een vermoeide man die door zijn vrouw naar de winkel wordt gestuurd om babyvoeding. Vanaf dat moment raast hij door als een wervelwind, en de lezer holt gehypnotiseerd met hem mee, ook al is niet meteen duidelijk waarom precies. Uiteindelijk blijken we op zoek naar zijn vroegere geliefde.

In 2020 vindt Skorobogatov zich helemaal opnieuw uit met De wasbeer, een lijvig boek met korte hoofdstukken, over de hilarische lotgevallen van een doodbrave wasbeer, die een eigentijdse reïncarnatie van het personage Akaki Akakijevitsj uit De Mantel van Gogol lijkt: het diertje onderneemt een absurde zwerftocht en wordt de dapperste versie van zichzelf.

Het universum van deze boeken, of ze zich nu overwegend in Rusland afspelen of niet, is door en door Russisch, al wordt de Russische couleur locale ook al eens in het belachelijke getrokken. Zo maken we in de roman Cocaïne kennis met mannen met “baard en bloempotkapsel” die “thee drinken uit de samowar”, en “klapperen met hun tanden en bijten van een gelige suikerkegel die tot de helft in een stuk krant gewikkeld zit.” […] De verteller schrijft over hen: “Ik had nog nooit van mijn leven moezjieks gezien die er Russischer uitzagen, zelfs niet op tv!”

Het universum van Skorobogatov is vaak absurd – ook stoelen kunnen er in de lach schieten. Maar vooral is het donker, grauw, gewelddadig. Dat komt niet per se door de Russische setting. In Aarde zonder water neemt de hoofdpersoon de benen, maar emigratie biedt geen soelaas. Uiteindelijk is hij van oordeel dat je overal “dezelfde ondergrondse wereld onder je voeten hebt, met alle uitschot dat er woont.” “Zegt u eens,” zo richt hij zich tot de lezer. “Waar is de zekerheid dat in Amerika, Azië, Afrika, Australië, Canada enzovoort de walging minder misselijkmakend zal zijn dan in Europa, dat mij al de keel uithangt, of in het door en door criminele Rusland?”

Dat het universum donker is, heeft alles te maken met het mensbeeld van de schrijver. Op dit ondermaanse lopen boosaardige schurken rond, boze geesten, met rare kronkels in hun kop, en naïevelingen, of zwakkelingen, die in hun val trappen en schaamteloos worden gebruikt. Meer dan eens moeten ze dat bekopen met de dood.

Zelfs de liefde, de hoeksteen van het literaire universum van Skorobogatov, is donker. Ze is niet rationeel. Ze is soms betalend, soms gratis, soms homoseksueel, meestal heteroseksueel, ze is vooral uitermate seksueel. Ze is de bloedvijand van de sleur: passioneel, illusoir, jaloersmakend, gekmakend, allesverslindend, meer dan eens destructief, en toch kunnen de personages van Skorobogatov niet zonder. Zelfs niet als ze een wasbeer zijn.

Dames en heren, beste lezers, ik wil van de gelegenheid gebruik maken om jullie te waarschuwen voor de vertellers van Skorobogatov. Die zijn niet beter dan zijn schurkachtigste personages, ze zijn voor geen haar te betrouwen. Maar we vergeven het hen maar al te graag, want ze spreken ons aan, figuurlijk en ook letterlijk, spelen spelletjes met onze voeten en ons verstand, met de grens tussen fictie en metafictie. Ze creëren werelden voor ons, waarin we ondanks of dankzij het geweld graag vertoeven, om ons te zuiveren, om sporen terug te vinden van Russische klassiekers, te luisteren naar pientere filosofische beschouwingen, of naar heerlijk geouwehoer – want ook daarop worden we gul getrakteerd.

De genoemde romans hebben nog iets met elkaar gemeen: allemaal zijn ze in het Nederlands vertaald door Rosemie Vermeulen, aan wie Skorobogatov zijn stem als Nederlandstalige prozaïst te danken heeft.

Uitzonderlijk aan het schrijverschap van Skorobogatov, is dat de publicatie van de Nederlandse vertalingen van zijn boeken – waar hijzelf nauw bij betrokken is – de publicatie van de overeenkomstige Russische originelen niet altijd volgt, maar soms voorafgaat. Sommige romans bestaan nog niet in boekvorm in het Russisch. Nog niet.

Aan de Russische schrijver Boelgakov, met wie Skorobogatov al eens vergeleken wordt, danken we het gevleugeld woord “Рукописи не горят”. De uitspraak is ambigu: het betekent “manuscripten branden niet”, maar ook “manuscripten hebben geen haast”. Soms moeten omstandigheden veranderen en krijgt een boek alsnog een kans.

Behalve in het Nederlands en Russisch, is zijn werk ook verschenen in het Frans, Italiaans, Grieks, Spaans, Deens, Kroatisch en Servisch. Sinds kort is dat rijtje aangevuld met Engels. Meer dan drie decennia na de Russische publicatie van Sergeant Bertrant – op het moment dat er zich opnieuw talloze getraumatiseerde oorlogsveteranen mengen onder de Russische bevolking – heeft deze novelle ook een Engelse vertaling gekregen, onder de titel Russian Gothic. Gezien de lovende reacties van Engelse en Amerikaanse critici zal het vast niet bij die ene Engelse vertaling blijven. In die zin zijn we getuige van de geboorte van Skorobogatov, dankzij vertaling, als Engelstalige schrijver.

We kijken ook bijzonder uit naar de nieuwe roman die Skorobogatov onlangs heeft afgewerkt, en die in september 2025 verschijnt onder de titel Achter de donkere wouden, over zijn zoon die in 2002 in de buurt van Moskou werd ontvoerd en vermoord.

***

Beste Aleksander Skorobogatov,

Aan de Faculteit Letteren staat de studie van culturen, talen, vertaling, en van oude en hedendaagse geschiedenis centraal. Ons onderzoek en onderwijs zijn geworteld in onze nieuwsgierigheid naar onze eigen cultuur en samenleving, en naar andere culturen en samenlevingen – waaronder die van de Russen. We willen ze bestuderen, om ze te leren kennen, maar ook om ze in de diepte te kunnen beleven. Uw boeken helpen daarbij, en dit op onnavolgbaar onderhoudende wijze.

Uw oeuvre heeft niet alleen de Russischtalige literatuur verrijkt, maar in even grote mate de Nederlandse literatuur. Voor de manier waarop u uw lezers vervoert naar Wit-Rusland, Rusland en andere plekken waarvan we het bestaan niet vermoedden, en die zonder uw verbeelding ook niet konden bestaan, zijn we u bijzonder erkentelijk. Ook voor uw unieke belichaming van de onvervangbare rol die vertaling speelt in de circulatie van literatuur over de grenzen van culturen, landen en taalgebieden heen, willen we u vandaag een erepenning uitreiken.

Daar komt nog bij dat u als schrijver, ondanks de grauwheid van uw literair universum, en de gruwel van de Russische binnen- en buitenlandse politiek, niet cynisch bent geworden, en niet in de val van de depolitisering bent getrapt. In de roman Cocaïne zegt de verteller dat een schrijver in de eerste plaats de taak heeft om “een verpleger van de samenleving te zijn, uit alle macht te zorgen voor haar geestelijke gezondheid”. Maar daarover laat ik graag Martin Kolrausch, onze professor Europese politieke geschiedenis, aan het woord.

Pieter Boulogne, Campus Opera, Antwerpen, 12 maart 2025

Graag wil ik zo’n robot vinden

Daarmee maak ik mijn vrouw dan blij

Zo telt ons huis een brompot minder

Da’s leuk voor haar—en ook voor mij

This banner reads: “Belgian waffles are tasty, but for us, nothing is sweeter than domestic reform.” Following the tragic collapse of Novi Sad railway station in November 2024, Serbian students—both in Serbia and abroad—have begun protesting against the violent and corrupt government of President Aleksandar Vučić. In recognition of their efforts to restore democratic hope, one week ago, they were nominated for the Nobel Peace Prize.

Yet, the institutions of the European Union, eager to maintain business ties with Vučić, have remained silent, offering no support to the Serbian students—not even a symbolic one. This inaction is emblematic of their broader attitude. A case in point: on February 5, the European Parliament screened the movie “Not In My Country: Serbia’s Lithium Dilemma,” which sparked considerable discussion among Serbian students.

In “Not In My Country,” Peter Tom Jones, director of SIM² KU Leuven—the Institute for Sustainable Metals and Minerals—stars as an investigator, posing two central questions (as summarized in the film’s synopsis): “Is Serbia merely an EU mining colony, sacrificing its environment so wealthy Europeans can drive oversized electric vehicles? Or is the Serbian population the target of a hybrid Russian warfare campaign designed to hinder Serbia’s EU membership aspirations?” It doesn’t take a genius to see this as a false dilemma.

I watched the film on Friday 7 February, on the website of Journeyman Pictures, and calling it a documentary would be generous. It is little more than a PR stunt—a promotional piece for its creator and the mining giant Rio Tinto (one of Peter Tom Jones’ partners). What’s worse, it’s extremely gentle for the corrupt Serbian government. This comes at the expense of countless Serbians who oppose the lithium mine for various reasons. Instead of giving their voices fair representation, the film dismisses them as uneducated and misinformed—by the Russians, of course (a claim backed only by an anonymous source). It is sad to see that this film, fully financed by my university, is a textbook example of framing techniques in action.

For further reading:

Scientific Report: A study on the environmental impact of the lithium mine in Western Serbia, published in Nature by Dragana Đorđević et al.

Flemish News Article (7/2/2025) in De Morgen about the Serbian protests against the pro-mining film

Serbian News Article (7/2/2025) in N1: Interview with the Serbian anthropologist Jelena Vasiljević, who found herself in the “simplified and inaccurate” film, although she explicitly asked to be cut out

Peter Tom Jones’ Official Statement about the documentary following its screening at the European Parliament

A public LinkedIn post by the director on February 10, 2025, in which he responds to the controversy by claiming it is based on rumours and on a 1-minute trailer, “as the film has not been made public yet” (which is remarkable, as I personally downloaded and watched it on Friday, February 7 on the website of Journeyman Pictures):

And here’s the trailer:

(Translated and illustrated by Pieter Boulogne, for Tića)

It is my pleasure to inform you that the Open Access ebook of the volume Retranslating the Bible and the Qur’an, which I edited together with Marijke de Lang and Joseph Verheyden for Leuven University Press, is now available online on OAPEN.

This book contains the proceedings of the international online conference (21-23 March, 2022) on “Retranslating the Bible and the Qur’an: Tensions between Authoritative Translations and Retranslations in Theory and in Practice”, which CETRA, the KU Leuven Centre for Translation Studies, organised in collaboration with the United Bible Societies. Our aim was to bring together Translation Studies scholars and translators working with sacred writings, in particular the Bible and the Qur’an, to stimulate dialogue between theory and practice. Most of the papers appearing in this volume were presented at the colloquium, but some were solicited afterwards.

By spanning both historical and current aspects, and by treating the Bible and the Qur’an together, this book breaks new ground and paves the way for future research on the myriad discursive and religious aspects of retranslation. With cases ranging in time from the early Reformation to the present, and traversing linguistic contexts from Russia to Sweden, Slovenia to Saudi Arabia, the essays capture diverse dimensions of retranslation work.

Many thanks to the contributors for the pleasant spirit of collaboration, and, of course, for their insightful articles: Naima Afif, Helge Daniëls, Sameh Hanna, Yazid Haroun, Rim Hassen, Hilla Karas, Elvira Kulieva, Marijke H. de Lang, Christian Moe, Johanna Pink, Richard Pleijel, Sohaib Saeed, Alexey B. Somov, Joseph Verheyden, Andy Warren-Rothlin and Marija Zlatnar Moe. We also wish to thank the reviewers for their constructive reports.

For the visitors of this blog, who only care about Russian language and literature, these are the two most appealing chapters of the book: “The authority of the old for producing the new: the thorny path towards a new authoritative Russian Bible translation” by Alexey B. Somov, and “In the shadow of orientalism: tracing the legacy of Ignatiĭ Krachkovskiĭ in Russian Salafi Qur’an translations” by Elvira Kulieva.

Here you have two kindly written reviews:

“50-odd years after Eugene Nida, this volume forms a welcome update on the conceptual and practical complexities that arise when sacred texts are interpreted for diverse audiences, in various translations. […] A must-read for anyone interested in the translation and interpretation of religious texts and / or the relationship between retranslation and canonicity.” — Kris Peeters, University of Antwerp

“This high quality volume offers a fascinating range of perspectives on constructing and challenging authority in the triangle of tensions between sacred source texts, their translations and retranslations, as these tensions play out in Jewish, Christian and Islamic communities in various times and places, from the undermining of the authority of the Holy Vulgate in early Humanism and Reformation to Kader Abdollah’s retranslation of the Holy Qur’an as a literary masterpiece.” — Lourens de Vries, Vrije Universiteit Amsterdam

We expect the printed book to be delivered shortly as well. You can order it here.

On 28 and 29 November, the Royal Library of Belgium will host an international conference devoted to ‘Book translation in multilingual states (1945-2024)‘. This conference is part of the BELTRANS-project regarding Intra-Belgian (literary) book translations since 1970, and is organised in association with Royal Library of Belgium, KU Leuven and UCLouvain.

On Friday 29 November, I will have the pleasure of contributing to this conference alongside Mariana Myrosh, who holds a Master degree in History from the Ukrainian Catholic University of Lviv, and is currently pursuying an master’s degree in Cultural Studies at KU Leuven.

Our lecture, entitled ‘Literary translation in (post-)Soviet Ukraine: a tool for (de)russification’, explores the way in which literary translation was used in Soviet-Ukraine as a tool for russification, and is used today, by the Ukrainian authorities, in the context of nation-building against the background of the ongoing Russian-Ukrainian war, as a tool for derussification.

Here’s the abstract:

The bulk of the territories corresponding to today’s state of Ukraine during the last centuries were included in the Russian empire and the Soviet Union, which today is considered a Russian imperialist project. During those times, the Ukrainian territories were subjected to top-down russification. There is a lot of research showing that literary translation served this purpose. To begin with, certain classics were only available in Russian, which meant that Ukrainian readers were dependent on that language to familiarize themselves with them (Rudnytska 2013). In addition, literature was translated systematically into Ukrainian in an unnatural, Russian-like manner, without making full use of the lexical richness of Ukrainian (Kolomiyets 2023). These practices came to an end in 1991, when Ukraine gained independence.

Also after the implosion of the Soviet Union, Ukraine remained a multilingual country: many inhabitants were (and still are) more fluent in Russian than in Ukrainian, or are bilingual. In terms of book sales, in post-Soviet Ukraine for a long time the Russian language remained dominant (Chernetsky 2011: 50). The same applies to the people’s reading habits: according to sociological research, in 2018, the majority of the Ukrainian population in practice preferred Russian as a reading language (Osvitoria 2018). However, the escalation of the Russian-Ukrainian conflict, has caused a turnaround (Rudnytska 2023). The Ukrainian authorities have passed laws restricting the import of books, originals and translations, printed in Russia, and banning the production of publications in Russian only. As an effect of this government interference in the free market, today the Ukrainian language is privileged as a reading language.

Selected references

Chernetsky, Vitaly. 2011. “Nation and translation. Literary translation and the shaping of modern Ukrainian culture.” Contexts, Subtexts and Pretexts. Literary translation in Eastern Europe and Russia. Edited by B. J. Baer. Pp 33-53.

Kolomiyets, Lada. 2023. “The politics of literal translation in Soviet Ukraine. The case of Go The case of Gogol’s ‘The tale of how Ivan Ivanovich quarreled with Ivan Nikiforovich’.” Translation and Interpreting Studies. 18:3. Pp. 325-359.

Osvitoria. 2018. https://osvitoria.media/ru/experience/shho-chytayut-ukrayintsi-prygolomshlyvi-tsyfry-ta-fakty-2/

Rudnytska, Nataliya. 2013. “Soviet censorship and translation in contemporary Ukraine and Russia.” Translation Journal. 17:2. http://translation.journal.net/journal/64catcher.htm.

Idem. 2023. “Literary translation and elimination of the Soviet ideology in contemporary Ukraine.” Academic Journal of Modern Philology. 19. Pp. 283-292

You can sign up for the conference via this website.

De grootschalige oorlog in Oekraïne duurt intussen op de kop af duizend dagen. Naar aanleiding van deze gruwelijke verjaardag publiceer ik hieronder een kort verhaal, dat ik een tijdje geleden geschreven heb op basis van een getuigenis van mijn vriend en grootvader, Juul Van Dessel (1929-2010). Ik draag het op aan hem ─ en aan alle dienstweigeraars.

***

‘De korpsgeest (esprit de corps) kan, als hij berust op werkelijke meerderheid van den troep, als hij behoorlijk gevoed en met bekwaamheid geleid wordt, in de hand des bevelhebbers een der onfeilbaarste middelen worden om den naijver op te wekken en buitengewone zaken te doen volvoeren.’
─ H.M.F. Landolt, Militair woordenboek

Mijn kleinzoon, een krullenkop, die nog geen twintig jaar oud is, en het volwassen leven alleen maar kent uit boeken en films, gelooft dat wie heeft geleefd en nagedacht, niet anders kan dan zijn medemens te verachten.

Natuurlijk struikel je bij iedere pas over de schurken en de lafaards. Er zijn mensen die je heel fatsoenlijk lijken, die als je ze tegenkomt spontaan naar je kleinkinderen vragen en oprecht geïnteresseerd lijken in je antwoord, en die maar een ietsepietsie druk hoeven te voelen, of je ziet hoe weinig ze waard zijn: om een schilfertje van hun eigen huid te redden, zijn ze bereid je levend te stropen. Daar hoeven ze niet eens over na te denken. Maar wat doen zij er toe? Niet iedereen is uit dat rotte hout gesneden.

Mensen zijn in staat tot prachtige dingen, en sommigen zelfs tot heldendom. Tijdens het jaar dat mij ontnomen is door het vaderland, en met interest terug geschonken door mijn kameraden, ben ik er getuige van geweest – en meer dan een keertje. 

Filip Daelemans heb ik leren kennen tijdens een gifgasaanvalsimulatie: wanneer de sirene afging, moesten wij, rekruten, ons inbeelden dat de lucht giftig was geworden en als de gesmeerde bliksem met een geslurfd masker op in een container kruipen, tot het signaal der bevrijding werd gegeven. Ik heb altijd al delicate luchtwegen gehad, en zodus kon ik ook zonder dat olifantencarnaval: bij het horen van de huiltoon die je keel dichtkneep, sloop ik naar de centrale stelplaats, waar ik mezelf onder de eerste de beste wissellaadbak wierp. Flipke bleek hetzelfde idee gehad te hebben, en had bovendien precies dezelfde laadbak uitgekozen, en dus zaten we daar een uur tegenover elkaar, ons met volle teugen lavend aan onze vrije adem. 

Flipke was bijna twee meter groot en breedgeschouderd, maar mij vielen in eerste instantie vooral zijn pretoogjes op. Ze schoten alle kanten op, om aandachtig alles en niets in detail gade te slaan. Rond zijn lippen, verborgen achter zijn vlassige snor, speelde een minuscuul klein glimlachje. Zijn wangen zaten onder de sproeten – een gelaatstrek die hij deelde met zijn zes oudere broers, door wie hij zich ook in hun afwezigheid beschermd ́́leek te voelen.

Tijdens de eerste week van onze legerdienst noemden we Filip Daelemans, bij gebrek aan inspiratie, ‘Sproetenmans’. Daar waren we prompt mee opgehouden toen hij had aangegeven er niet van te houden. In de toiletten had een soldaat hem aangesproken als ‘Vlekkie’, niet eens met kwade bedoelingen. Flipke had hem meteen tegen de muur geplakt, met de woorden: ‘En nu ga je ze tellen!’. Hij had onze spotlustige collega pas losgelaten nadat al zijn sproeten geteld waren.

En toch was Filip Daelemans in hart en nieren zachtaardig, alsof hij niet in dat gigantenlichaam, maar in het donzige lijfje van een kattenjong had moeten terechtkomen. Dat hij in het Belgische leger vertoefde, was eveneens een jammerlijke vergissing van het lot – hij had er nog minder te zoeken dan de rest van ons. Misschien zou dienst in de kantine hem nog goed afgegaan zijn, maar zo’n beer werd in de buurt van de voedselvoorraden en kookpotten gewantrouwd. Trouwens hadden we er andere mannetjes om voor ons af en toe een knapperig krentenbroodje achterover te drukken.

Hoeveel tientallen jaren zijn sindsdien verstreken? Nu ik amper nog geuren gewaarword, behalve wanneer ik spek bak of mijn stoma zich vult (de tijd van de worsten is voor mij voorbij), ruik ik nog altijd de regenval vermengd met ons zweet.

In het putje van de winter namen we deel aan een vijfdaagse veldoefening. De blauwen hadden het aan de stok met de roden, zo had de militaire leiding bedacht, en dus moesten de trekezels die wij klaarblijkelijk waren beladen met loodzware rugzakken door de modder marcheren van punt A naar punt B.

Al na een dag manoeuvreren was onze ontbering van die aard dat wij niet langer opzagen tegen onze dagelijkse portie cornedbeef. We vervloekten het spelletje oorlog waarmee de generaals zich amuseerden en kusten onze handjes dat we niet in een echte hoefden te dienen. We wilden terug naar ‘huis’, waarmee we onze barak bedoelden, om er liggend op onze britsen te paffen en te zwartepieten. Daar konden we spelen alsof ons leven ervan afhing, voor ons eerlijke plezier, nooit voor de rookworstjes die onze familie ons per post opstuurde – daarvoor was de vrede ons te lief.

Op de tweede dag van onze wintermanoeuvres probeerde een slimmerik er vanonder te muizen door zich door de tegenstander te laten afschieten, maar hij bleek niet opgewassen tegen de ingebeelde medici van het twintig kilometer verderop gelegen veldhospitaal: ‘de aard van de wonde’ was ‘niet ernstig genoeg’, en dus mocht hij te voet het peloton terug opzoeken. Mijn kameraden vonden het amusant, maar ik iets minder: mijn knieschijven deden zo’n zeer, dat ik amper nog kon gaan zitten.

Op de derde dag pakten donkere wolken zich samen boven onze hoofden, om vervolgens in hagel uit te barsten. De enige die het niet deren kon was adjudant-chef Janssens, die in de exercitie behalve een probaat psychologisch middel om tucht aan te leren, ook een springplank zag om adjudant-majoor te worden.

De modder werd doorzeefd door de hagelbollen alsof het een schietschijf was, maar met ons onder zijn commando liep adjudant-chef Janssens erin te schitteren. Hij leidde ons voor, en wij sloften achter hem aan.

Toen we het eindpunt van onze martelgang bijna hadden bereikt, en ons in gedachten al ontdeden van onze doorweekte uniformen en andere ondienstige militaria, vouwde zijn smoelwerk zich plots in een brede glimlach. Dat betekende dat hij nog een verrassing in petto had.

Zijn commando ‘halt houden!’ versmolt met het gekolk van een vervaarlijk uitziende rivier. Het water had een kakigroene kleur, waaruit we konden afleiden dat het onder een hoedje speelde met Defensie.

Zelfgenoegzaam ging adjudant-chef Janssens midden op het houten bruggetje staan. Zijn kakkerlakkensnor bewoog lustig op en neer terwijl hij bulderde: ‘Jullie gaan nu deze rivier oversteken, maar pas op: het is jullie taak jullie in te beelden dat het bruggetje waarop ik sta – en hij stampte met zijn rechtervoet op de planken, waardoor water omhoog spatte – niet bestaat. Het is nooit gebouwd! Zoek maar uit hoe jullie dat aanpakken, ik wacht jullie op aan de overkant.’ Hij grijnsde. Toen hij op de andere oever stond, riep hij: ‘De laatste krijgt corvee.’

Nog voor hij zijn dreigement helemaal had uitgesproken, stonden er al twee tot hun middel in het slijkwater. Ze hadden hun rugzakken achtergelaten, en nodigden de anderen uit om een soldatenketting te maken, via welke eerst het materiaal, en daarna de dragers ervan konden worden overgezet.

Veel animo hadden we niet. Het water klotste tegen de stenen op de oever. Mocht ik er met mijn huidige gestel zijn ingekropen, de rivier zou mij wis en zeker hebben opgeslokt en meegenomen. Her en der werd gevloekt. Iemand vroeg zich hardop af op welke vuile toilet de moeder van adjudant-chef Janssens had gezeten.

We schoten toch maar in actie. De rugzakken werden afgeworpen en verzameld. Alleen Flip hield de zijne aan. Hij zat op zijn hurken. Hij was bezig te observeren hoe een kruisspin in een jonge appelboom haar web weefde.

Die flinkerd met haar witte vlekjes verstevigde de door haar spintepels uitgespuwde draad, nadat die door de samenzweerderige wind naar de overzijde was gebracht, door er talloze keren over te lopen, heen en weer tussen de stam en de tak. Beetje bij beetje ontstond zo de basis voor een prachtig raamwerk, waarin ze straks spaken en een spiraal zou doen verschijnen. Terwijl wij, soldaten van de Belgische strijdkrachten, met ons gemarcheer en geploeter van punt A naar punt B, helemaal niets van waarde voortbrachten. Het enige wat wij in het leven riepen was de esprit de corps: de klopgeest die ons in de pas deed lopen.

Intussen waren er al drie aan de overkant geraakt. Ze bibberden van de kou. Hun gezichten hadden de kleur van de rivier aangenomen. Misschien had ook hun bloed een kakigroene tint had gekregen. 

Er werd op Flipke geroepen, dat hij zijn rugzak moest doorgeven. Eerst leek hij het niet te horen. Toen zette hij zich energiek recht, alsof het kruisspinnetje dat hij zo-even had zitten bewonderen hem gebeten had. Met kordate passen – je zou zweren dat hij ditmaal marcheerde – liep hij over het pad langs de rivier. Zijn lippen waren getuit, alsof hij een deuntje floot. Toen stak hij het klotsende slijkwater over, via het bruggetje, en zette hij zich op zijn helm naast de soldaten die de oversteek via andere weg gemaakt hadden.

‘Daelemans! Was je niet gezegd je in te beelden dat er geen brugje was!’ tierde de commandant. ‘Tot uw orders, adjudant!’ riep Flipke, het commando recht in de ogen kijkend. ‘Ik heb me ingebeeld dat er toch een is.’ Flipje glimlachte. De vernedering van adjudant-chef Janssens was compleet.

Het ontzag dat mijn kameraden en ik voor Filip Daelemans voelden, kan ik moeilijk uitleggen. Volgens mij had het ermee te maken dat we het van onszelf niet zo zeker wisten – die korpsgeest werd alsmaar sterker – maar van Flipke konden we gerust zijn: hij was totaal ongeschikt om op commando te doden.

Toen we afzwaaiden, bleef Flipke ingelijfd: vanwege zijn inbreuken op het Belgisch Militair Tuchtrecht was zijn diensttijd met zes maanden verlengd.  

Hoe vaak heb ik me niet afgevraagd hoe het hem vergaan is buiten het leger (als hij er ooit is weggeraakt)? Ik hoorde onlangs het lied Het apekot van Vuile Mong en zijn Vieze Gasten op de radio, en toen het refrein ‘Inki pinki parlez-vous’ weerklonk, moest ik opnieuw aan hem denken. Zou hij al begonnen zijn aan onze laatste oversteek, of maakt hij andere plannen? Toen heb ik mijn kleinzoon, die gelooft dat mensen samenvallen met het slijkwater waarin ze waden, over Filip Daelemans en zijn fantastische bruggetje verteld.

Ik weet niet of het hem geholpen heeft, maar hij zag er geamuseerd uit. 

On Tuesday 3 December 2024, my new colleague and PhD student Ilya Skokleenko, from Belarus, will present his research project at the International Workshop ‘Reflections on Russian and German Literary Exile’, which is being organised by Professor Arvi Sepp (VUB), co-supervisor.

Ilya’s research, funded by the Flemish Research Council (FWO), explores contemporary Russophone dissident poetry of exile and political resistance in the context of the Russo-Ukrainian War. The project examines the Resistance and Opposition Arts Review (ROAR) journal as a new modality of tamizdat – a dissident network of authors, editors, and translators – focusing on how the intersection of political commentary and literary aesthetics in the works of poetry published in ROAR shapes cultural identity within the Eastern-European post-Soviet space, both in the metropolia and in exile.

Prior to commencing his PhD at KU Leuven, Ilya was awarded a Doctoral Grant by the Doctoral Programme in Literary Studies (DPL) at the University of Basel, where he spent one semester initiating his research. He holds a Master of Arts in Linguistics and Literary Studies Magna Cum Laude from the University of Brussels (VUB). His MA thesis, titled “Transcending the Curtain. Joseph Brodsky’s Bilingual Poetry: A (Self) Translation Study”, received the Jeanne Lonnoy Award for Literary Studies as the best MA thesis in English, German, or Dutch. His academic interests include poetics and politics, literature of exile and political dissent, and translation as a form of cultural activism. Beyond academia, Ilya is a publishing poet-translator.

You’re very welcome to join our discussion on literary exile in Brussels. Please sign up by sending an e-mail to Prof. Sepp.

Oorlog is nooit heroïsch, en altijd smerig. Raketten die in woonhuizen belanden zijn smerig. Clusterbommen zijn smerig, vlinderbommen zijn nog smeriger. Er bestaat niet zoiets als collaterale schade. Wel zijn er burgers die sterven en lijden onder de bommen. Maakt niet uit welke taal ze spreken, waar ze wonen, of welke politieke analyses ze al dan niet maken.

Voor uitgeverij Leesmagazijn vertaalde ik de bundel Metro en mobilisatie van Igor Bobyrev, die (na lang wachten) net is verschenen.

Igor Bobyrev is een Russischtalige poète maudit, die zich tussen twee vuren bevindt. Hij werd geboren in Donetsk in 1985, toen Oekraïne nog deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. Aan de plaatselijke universiteit studeerde hij geschiedenis. Ook toen de stad op instigatie van Rusland ingenomen werd door pro-Russische gewapende milities, bleef hij er wonen. Hij begon te dichten op twintigjarige leeftijd, in 2005. Zijn gedichten in vrije verzen doen denken aan het vroege werk van Kirill Medvedev (Alles is slecht, Biopolitiek), die hem stilistisch beïnvloed heeft. Hij publiceerde in grote Russische tijdschriften als Novyj mir еn Volga. In 2016 verscheen in Moskou zijn bundel Iedereen weet dat tijdens de oorlog in mijn appartement een bom terecht is gekomen.

Metro en mobilisatie bestaat uit miniatuurtjes in vrije vers over hoe Bobyrev overleeft in zijn door geweld geteisterde thuisstad, Donetsk. Ze zijn geschreven tussen maart 2021 en september 2022, terwijl hij zich schuilhield voor het coronavirus, de bommen en de mobilisatie (eerst georganiseerd door de Volkskrepubliek Donetsk, en na de annexatie door de Russische Federatie). De bundel geeft een beeld van Bobyrevs dagelijkse leven in tijden van oorlog, van zijn angst, medelijden, sleur en groeiende haat, en van zijn pogingen tot ontsnapping aan de oorlog in dichterschap, in zijn vriendschap met zijn kat Vasja en in herinneringen aan kleine en grote geneugten (zoals homoseksuele avontuurtjes en zeldzaam lekkere zalmsoep).

“Bobyrevs visie komt voort uit de plaats waar hij zich bevindt: de stad Donetsk, waarvan veel vreedzame inwoners zich in deze oorlog alleen voelen te staan. Hun belangrijkste eis is niet politiek, maar menselijk: ‘Houd op ons te doden’.”

– Sorin Broet, literair criticus en schrijver, in Novaya Gazeta Europe

“Dit boek werd geschreven in een stad die in 2014 een van de gevaarlijkste en ongelukkigste ter wereld is geworden. Wanneer de dood je voortdurend beloert, word je dichter, om hem te bezweren en beet te nemen.” 

─ Dmitri Voltsjek, dichter, vertaler, hoofdredacteur van de Russische website van Radio Liberty

“‘Ga daar leven waar niet valt te leven!’ zo ried Dmitri Prigov, de classicus van het Sovjetconceptualisme, jonge dichters aan. De post-Sovjetgeschiedenis heeft, als fatum, niet op Igor Bobyrev zitten wachten, en veranderde zijn thuisstad Donetsk in een plek waar bijna niet valt te leven maar waar je – als je koppig genoeg bent – volledig vrij kunt zijn in de poëzie.”

─ Kirill Medvedev, dichter, activist, vertaler, uitgever

“Als getuigenis en als document legt dit boek op verrassende wijze een rauwe realiteit bloot. Toch maakt deze bundel aanschouwelijk dat in het poëtische project de optie ‘redding’ besloten ligt: een kans op overleving op de exclusief traumatiserende roetsjbaan van de big history.” 

─ Anton Otsjirov, dichter, kunstenaar, curator

Je kan een exemplaar bestellen bij je boekhandelaar, of via de webshop van de uitgever.

Als reactie op de invasie in Oekraïne van 24 februari 2022 werden aan Rusland door de EU en de VS grootschalige en ongeëvenaarde sancties opgelegd. Om via de economie de destabilisering van het Poetinregime in de hand werken. Wat is daarvan terechtgekomen? Hoe kijken de Russen vandaag naar de oorlog? En hoeveel ruimte is er nog voor binnenlands protest? Kan er in Rusland na de dood van Navalny überhaupt nog sprake zijn van een burgermaatschappij?

Deze en andere actuele vragen leg ik graag tijdens een rondetafelgesprek, dat onze reeks over de Russisch-Oekraïense oorlog (voorlopig) afsluit, voor aan drie experts: Ria Laenen (KU Leuven), Joris Van Bladel (Egmont Institute) en Annemarie Gielen (Pax Christi). 

Dit debat vindt plaats op onze Campus Sint-Jacob, op wandelafstand van station Antwerpen-Centraal. Je kan je inschrijven door me een mailtje te sturen (pieter.boulogne@kuleuven).

Komende zondagavond wordt de prachtige, ongezien belangrijke en moedige documentaire Tree of Violence van Anna Moiseenko over de kunstenares Viktorija Lomasko vertoond op het documentaire filmfestival Docville, te Leuven. Na afloop modereer ik een gesprek met hen, waaraan ook collega Ria Laenen, professor politieke wetenschappen, zal deelnemen. Hier kan je tickets bestellen.

“De afgelopen tien jaar heeft cartooniste Victoria Lomasko zich toegelegd op het nauwgezet vastleggen van het Rusland van Poetin. Terwijl Poetin een ‘militaire operatie’ start in Oekraïne en Russische dissidenten verkettert, wordt Lomasko geconfronteerd met de harde realiteit dat ze haar werk in Rusland niet langer kan voortzetten. Deze film maakt deel uit van de reeks Draw or Change!, gecreëerd door Vincent Coen & Guillaume Vandenberghe.

De serie Draw for Change zoomt in zes afleveringen in op vrouwelijke cartoonisten van over de hele wereld die maatschappelijke grenzen en normen uitdagen. De film met de Russische kunstenares Victoria Lomasko in de hoofdrol onthult op onthutsende wijze de impact van Poetins macht op het dagelijkse leven van cartoonisten. Slechts een jaar voor de Russische invasie in Oekraïne, begint ze aan een diepgaand onderzoek naar de ingewikkelde verbanden tussen binnenlands en door de staat gesponsord geweld. Ze maakt een historisch verhaal dat zich uitstrekt van de protestwinter van 2021 tot de tragische winter van 2022 en destilleert haar ontdekkingen in wat haar meest ambitieuze muurschildering tot nu toe zou worden.

Voor en na de vertoning kan je de VR experience Existimos Resistimos, meemaken, deze werd speciaal voor de Draw for Change reeks ontwikkeld. (gratis, in dezelfde ruimte)”

Op woensdag 28 februari om 19u deelt collega Vladimir Ronin (KU Leuven), historicus en slavist van het eerste uur, op onze Antwerpse Campus zijn kijk op de manier waarop de Russen reageren op de antiwesterse staatspropaganda waarmee ze dag en nacht worden bestookt.

Deze lezing maakt deel uit van de reeks over de Russisch-Oekraïense oorlog die we in samenwerking met Pax Christi organiseren. Vrije toegang, je kan je inschrijven door me een mailtje (pieter.boulogne@kuleuven.be) te sturen.